Πέμπτη, 11 Απριλίου 2013

Ἅγιος Γρηγόριος Ε΄ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως

γιος Γρηγόριος Ε΄ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως

ορτάζει στς 10 πριλίου κάστου τους.
ν γχόνη κν τέθνηκας Πατριάρχα, μως γ ε ζς ν δμ τ θεία.
Τ
δεκάτη Πατριάρχης θύμα γέγον’ ονεκα θνους.

Το
πρωτοπρεσβυτέρου πατρς Θεοδώρου Ζήση, μοτίμου καθηγητο τς Θεολογικς σχολς ΑΠΘ

Η
πιχειρηθεσα λλοίωση τς στορίας


1.
Σταυρς το Χριστο
 
Τν Σταυρ το Κυρίου προβάλλει κκλησία ες προσκύνησιν γι ν μς νισχύσει στν πορεία πρς τ Πάσχα. π τν ξουθένωση κα τν καταισχύνη το Σταυρο πήγασε τ χαρμόσυνο μήνυμα τς ναστάσεως. Συντρίβονται τ νθρώπινα κριτήρια, ο νθρώπινες κτιμήσεις κα ξιολογήσεις μ τ Σταυρ το Χριστο ό,τι φαίνεται σκάνδαλο, μωρία κα νοησία κα καταφρόνια ποδεικνύεται δύναμη, σοφία, γιασμς κα δόξα. Τ ξύλο τς ντροπς κα τς ασχύνης, πάνω στ ποο φηναν τν τελευταία τους πνο ο μεγαλύτεροι ληστα κα κακοργοι, μεταβάλλεται σ σύμβολο κα ργανο γιασμο κα δόξης. Μ’ ατν κφράζουμε ο Χριστιανο τν πίστη μας σημειώνοντάς τον στ στθος μας, ατν δίνουμε σν φυλακτ στ γαπημένα μας πρόσωπα, ατς κοσμοσε κα κοσμε τ σκπτρα τν βασιλέων κα τς μίτρες τν ρχιερέων, ατς θρονιάζεται στς κορυφς τν ναν. Εναι τ καταμάχητο πλο ναντίον τν ντιθέων δυνάμεων, δόξα τν γίων τς κκλησίας.
Σ
λα τ τοπικ θνικ σύμβολα πο εχαν διάφοροι γωνιστα το 1821 Σταυρς ταν κυριαρχικ μόνος παραίτητο συμπλήρωμα κάθε σχετικς παραστάσεως. Και στ θνικ σύμβολο πο τελικς πεκράτησε, στν γαλανόλευκη σημαία μας, π δεκαετίες «λαμπύριζε στν ψηλή της κορυφή», κατ τν ποιητή, μέχρι πο κάποια τυχς μπνευση πεχείρησε ν τν καταβιβάσει, χωρς ν πικρατήσει μως ρύθμιση. Γιατί στς γενις λων τν ρθοδόξων τ ραμα το θεμελιωτο τς νατολικς λληνικς ατοκρατορίας, το Μ. Κωνσταντίνου, πο εδε στν οραν σχηματισμένο τν Τίμιο Σταυρ μ τν φράση «ν τούτω νίκα», χει περάσει μέσα στ κύτταρα τς θνικς ατοσυνειδησίας, χει συνδεθ μ τος μηχανισμος το θνικο συναγερμο σ περιόδους πολέμων. Στν Σταυρ κα στν κκλησία καταφεύγει τ θνος γι ν πιβιώσει κα ν κατατροπώσει τος χθρούς του, π τ Χριστ ζητ βοήθεια γι τς νίκες ναντίον τν βαρβάρων. «Σσον Κύριε τν λαόν σου κα ελόγησον τν κληρονομίαν σου, νίκας τος βασιλεύσι κατ βαρβάρων δωρούμενος κα σν φυλάττων δι το Σταυρο σου πολίτευμα».

2.
σταυρς το πατριάρχου

Δ
ν πρόκειται μως σήμερα ν σχοληθομε μ τ σημασία το Σταυρο στ ζω τς κκλησίας κα το θνους. Ατ γίνεται πολ συχνά, διότι κα ο σχετικς μ τ Σταυρ γιορτς εναι πολλές, λλ κα διότι τ μυστήριο τς σωτηρίας κα τς ναστάσεως εναι διάλυτα δεμένο μ τ Σταυρ κα τ Πάθος. επομένως γι τ Σταυρ το Χριστο γίνεται συχν λόγος. Τ ορτολόγιο τς κκλησίας μς δίνει σήμερα μία σπάνια εκαιρία ν σχοληθομε, σύντομα βέβαια, μ τ σταυρ κα τ δόξα το θνομάρτυρος πατριάρχου Γρηγορίου το ’, το ποίου σήμερα, 10 πριλίου, τιμ κκλησία τν δγχόνης μαρτυρικ θάνατο. ταν κα τότε 10 πριλίου το 1821, πρν π 162 χρόνια, μέρα Κυριακή του Πάσχα, τ αώνιο κα καλύτερο γι τν θνομάρτυρα πατριάρχη Πάσχα. Μετ τ μαρτυρικ Μεγάλη βδομάδα πο πέρασε εσλθε μ ργανο τ σχοιν τς γχόνης κα μετ π πολλος νειδισμος κα μπτυσμούς, ς γνήσιος μαθητς το σταυρωμένου Χριστο, στ νέσπερο φς τς θεϊκς βασιλείας, κα τιμήθηκε π τν λληνισμ μ πρωτοφανες τιμς κα δόξες, πάξιές του μαρτυρίου κα τς μεγάλης του προσφορς. Κα πάρχει λόγος πιτακτικς πο πιβάλλει ν παρουσιασθον σταυρς κα δόξα το θνομάρτυρος πατριάρχου, λόγος πο συνδέεται χι μόνο μ τν θνική μας φιλοτιμία κα ταυτότητα, λλ μ τν δια τν παρξη το Γένους μας, το λληνορθοδόξου πολιτισμο μας.

3. Πότε
ξαφανίζεται να θνος;

Δύο εναι στν μακραίωνα κτίμηση τν στορικν του πολιτισμο τ στοιχεα πο προαγγέλουν τν περχόμενη καταστροφ νς θνους. η λλειψη κανν γετν κα ποξένωση το λαο π τ ερ κα τ σια της φυλς.ταν παρατηρεται τ να π τ δύο μόνον, πάρχει λπς ποφυγς το φανισμο. μπνευσμένοι γέται μπορον κα μόνοι τους, ταν δν εναι πλο δημαγωγοί, ν κφράσουν τν θνικ ατοσυνειδησία, ν κλείσουν μέσα τος λο τ παρελθν κα ν τ ζωντανέψουν στς καρδις νς λαο πο χει ξεχάσει τν στορία του, χει σοπεδώσει τ πνευματικά του νδιαφέροντα μ τ μέριμνα τς καθημερινότητας, το γλεντιο κα τν πολαύσεων. Ατ δν καναν ο προφται κα ο κριτα το σραλ μ τν καυστικ κα θαρραλέο τους λόγο, ναντίον τν πιθυμιν κα τν θελήσεων τν ρχόντων κα το λαο; Ατ δν καναν ο μεγάλες κα ρωικς μορφς τν γίων κα Πατέρων τς κκλησίας κα το Γένους, πο σν λλοι προφται δήγησαν μ δριμες λέγχους σ ατοσυνειδησία κα πίγνωση; ταν πάλι λας βρίσκεται σ σωστ πορεία, κα ο ρχοντες τν παραπλανον, γρήγορα τος πομονώνει κα τος πορρίπτει, ναδεικνύοντας μέσα π τ σπλάχνα το νέους λαοπρόβλητους κα κανος γέτας. Αλλοίμονο, μως, ν συμβε γεσία κα λας ν βρεθον σ καταστροφικ γι τ Γένος πορεία. Τότε σωτηρία π τν Θε μόνο πρέπει ν λπίζεται.

4. Τ
εκονοστάσι το Γένους ξηλώνεται π νέους εκονομάχους

Ο
περισσότεροι σήμερα συμφωνομε στ χώρα μας τι κάτι πικίνδυνο κυοφορεται στ σμα κα πι πολ στ πνεμα το πολιτισμο μας. Δν γονιμοποιεται πλέον π γιες δυνάμεις πνευματικός μας βίος. ξέφραγο μπέλι παιδεία μς ταλανίζεται π κθεμελιωτικς κα καταστροφικς δυνάμεις. βρίζεται κα παραχαράσσεται θνική μας στορία, σπιλώνονται κα συκοφαντονται μεγάλες μορφές, δν διαβάζεται πι τ συναξάρι το Γένους, στν ερ μνήμη τν προγόνων μας δν τελομε μνημόσυνα. Μία δίστακτη εκονοκλαστικ κίνηση κατεβάζει π τ εκονοστάσι το Γένους τς τιμημένες μορφς μαρτύρων κα ρώων. Βεβηλώνονται ο μνμες τν διδασκάλων. και ατ εροσυλία κα τυμβωρυχία εναι πι βδελυρς π τς βεβηλώσεις τν τάφων, γιατί προσβάλλουν κα ξευτελίζουν τ πνεμα τους, μ κα γιατί δν γίνονται π λλοεθνες, λλ π μοθρήσκους γενιτσάρους. Και λα ατ δν συμβαίνουν μακρυά μας. καθημεριν τ συναντομε σ πολλς φημερίδες κα σ φθηνς κδόσεις βιβλίων πο κατακλύζουν τ βιβλιοπωλεα. Μπαίνουν, χωρς τν δειά μας, στ σχολικ τν παιδιν μς βιβλία, λλ χωρς ντροπ κα μέσα στ σπίτια μας μ τν τηλεόραση, παραβιάζοντας τν πανάρχαια ερότητα τς οκογενειακς στίας, τ οκογενειακ συλο. Κα νεχόμαστε λους ατος τος βιαστς κα διαφθορες τς θνικς μας μνήμης, τς θνικς μας ταυτότητος, τν ερν κα σίων της φυλς μας, χωρς καμμία ντίδραση.

5. Θα ξαναζωντανέψει τ
κρυφ σχολει

νεχόμαστε ν βρίζεται περισσότερο τν λλων ερ μνήμη το κορυφαίου πρωτομάρτυρος τς κκλησίας κα το Γένους στν θνικ ξέγερση το 1821, το πατριάρχου κα θνάρχου Γρηγορίου το Ε’. πιχειρον σύστολα ν πλήξουν στ πρόσωπό του τν κκλησία, ν μειώσουν τν πίδρασή της, ν τν τοποθετήσουν, ν μπορέσουν, στ περιθώριο τς πνευματικς κα πολιτιστικς ζως το θνους,στε νενόχλητοι ν οκοδομήσουν τ δικά τους πολιτιστικ μοντέλα. Και εναι ατ μεθοδευμένη ναντίον τς κκλησίας πίθεση π’ λους τους Κορδάτους, Κολλάτους, Καρατζαφέρηδες, Καρανικόλες κα Σκαρίμπες μεγαλύτερη πόδειξη τι τν φοβονται κα τν πολογίζουν σν τν μόνη κανή, συγκροτημένη κα ργανωμένη, μ αώνων πείρα κα θεϊκ σχύ, δύναμη πο μπορε ν σταθε μπόδιο στ σχέδιά τους. Ν καλέσει τ λα σ παγρύπνηση, ν νοίξει διάπλατα τς πόρτες της, γι ν καταφύγει κε μέσα πάλι τν λεύθερων πολιτικ λλήνων τ δουλωμένο πνεμα, ν ξαναλειτουργήσει τ κρυφ σχολειά, γι ν ποδείξει στν πράξη στος νιστόρητους στορικος τι δν εναι θρύλος κα παραμύθι τ κρυφ σχολειό, πως τ παρουσιάζουν τελευταία, λλ ναμφίβολη πραγματικότης, πο τν διέσωσε λαϊκ συνείδηση στ τραγούδι «Φεγγαράκι μου λαμπρό, φέγγε μου ν περπατ, ν πηγαίνω στ σχολει κ.τ.λ.», τν ψαλε ποιητς μς ωάννης Πολέμης στ θαυμάσιο μώνυμο ποίημά του «π’ ξω μαυροφόρα πελπισιά...» κα τν πεικόνισε μεγάλος μας ζωγράφος Νίκ. Γύζης, στ γνωστ παράσταση το Κρυφο Σχολειο, μ τος μαθητς γύρω π τν δάσκαλο Καλόγηρο.

6.
π τν πολιτικ κμηδενισμ στ πρόθυρα νέας ατοκρατορίας

Ε
γνώμονες μως μες προσκυνητα σήμερα τς μνήμης το θνομάρτυρος πατριάρχου Γρηγορίου το ς παρακολουθήσουμε σ σύντομη ξιστόρηση τ σταυρ κα τ δόξα του, γι ν τονώσουμε τ ντισώματα πορρίψεως, πομονώσεως τν διαστροφέων τς στορίας μας.
Γεννημένος
π φτωχικ οκογένεια στ Δημητσάνα τς Πελοποννήσου τ 1746 κατόρθωσε λόγω τς εφυΐας το μικρς Γεώργιος γγελόπουλος, Γρηγόριος εναι τ κληρικ το νομα, ν διακριθε στ γράμματα κα ν ποστηριχθε π τν κκλησία. Φοιτ μετ π τ Δημητσάνα στ φημισμένα σχολεα τς Σμύρνης, τς ποίας σ λίγο θ γίνει μητροπολίτης. Τ πέρασμά του π τ Σμύρνη κα τν Κωνσταντινούπολη θ συνδεθε μ να κπαιδευτικ φούντωμα, μ δρυση σχολείων, τυπογραφείων, συγγραφ διδακτικν βιβλίων, νίσχυση δασκάλων κα μαθητν, πο δν τολμον οτε ο ντικληρικ πνεμα χοντες λληνες διαφωτιστς το ξωτερικο ν τ μφισβητήσουν1. προπαρασκευ κα τ ξέσπασμα τς παναστάσεως το 1821 βρίσκουν τν Γρηγόριο στν πατριαρχικ θρόνο τς Κωνσταντινουπόλεως, π κεφαλς χι μόνον τς κκλησίας λλ κα το Γένους, κκλησιαστικ κα πολιτικ συγχρόνως ρχηγ τν ρθοδόξων, θνάρχη, πεύθυνο νομικ πέναντί του κατακτητο γι ,τιδήποτε συνέβαινε μεταξ τν ποδούλων.
Κουβαλο
σε Γρηγόριος στ μεγάλο κα πεύθυνο ατ λειτούργημά του μακραίωνη παράδοση πο τ θεμελίωσε πρτος μετ τν λωση πατριάρχης Γεννάδιος Β’ Σχολάριος μ τ προνόμια πο το παρεχώρησε Μωάμεθ, π θαυμασμ πρς τ σοφία κα τν κτινοβολία του.
Προδομένο κα
τότε τ Γένος, τ 1453, π τος συμμάχους κα ποκοιμισμένο π τος πολιτικούς του γέτας βρκε στήριγμα κα στέγη στν κκλησία, πο τ παρέλαβε κυριολεκτικ κμηδενισμένο π τ χέρια τν πολιτικν γετν, στ χελος τς βύσσου κα τς καταστροφής2, το γιάτρεψε τς πληγς κα τ κατέστησε πρώτη πνευματικ κα οκονομικ δύναμη τς μεγάλης θωμανικς ατοκρατορίας, πο κατήντησε ν κυβερνται π τος εφυες κα δραστήριους λληνες Φαναριτες, ο ποοι δν διέφυγαν κα ατο τ λασπολογία στρατευμένων στορικών3. λληνισμς τν χρόνων το Γρηγορίου ταν κμαιότερος λικ κα πνευματικά του σημερινο λληνισμο, ποος γι πρώτη φορ στν στορία το χει συρρικνωθ γεωγραφικ στ ρια τς μητροπολιτικς λλάδος, στ δυτικ μόνο πλευρ το Αγαίου πελάγους, πνευματικ δ εναι περισσότερο συρρικνωμένος, γιατί πομόνωσε κα κατέστησε δυσχερ τν τονωτικ πίδραση τς κκλησίας, διαίτερα στς νέες γενιές.
πισυμβαίνει μπροστ στ μάτια λων μας νας πνευματικς ξανδραποδισμς τν νέων μας, μία μεθοδευμένη π ξένα κέντρα ποφάσεων θνικ πονεύρωση. Σ λίγο καιρ ο νέες γενις θ νοιώθουν ξένες κα λλοτριωμένες π τ δανικ πο πυρπολοσαν μέχρι τώρα τος λληνες κα ξασφάλιζαν τν θνική τους πιβίωση. λπίζουμε τι θ συνέλθουν γρήγορα πολιτικ γεσία κα ο πολυπραγμονοντες λόγιοι, κα δν θ χρειασθε ατο μν κινδύνως ν πάρουν τ δρόμο πρς τ Δύση, πως καναν κα τότε πρν κα μετ τν λωση, ν πληρώσουν δ τ λάθη λας κα κκλησιαστικ γεσία, ποία πάντοτε μένει κοντ στ ποίμνιό της κα πρώτη γεύεται τ μαρτύρια κα τ σταυρό.


7. Ο
ποτυχίες προηγουμένων κινημάτων πιβάλλουν φρόνηση
 
χοντας λοιπν τν εθύνη γι τ ζω κα τν παρξη το Γένους πατριάρχης Γρηγόριος ντιμετώπισε μ σπάνια σύνεση κα παραδειγματικ ρωισμ τ ξέσπασμα τς παναστάσεως κατ’ ρχν μν στν Μολδοβλαχία μ γέτη τν λέξανδρο ψηλάντη, κατόπιν δ στν διαίτερη πατρίδα του, τν Πελοπόννησο, που μάλιστα Παλαιν Πατρν Γερμανός, πο ελόγησε τος πλαρχηγος κα τ λάβαρο το γνος στν γία Λαύρα, ταν δικς το προστατευόμενος κα συγγενής.
πως ταν φυσικ ο Τορκοι νησύχησαν μ τς παναστατικς ατς κινήσεις. Πολ περισσότερο μάλιστα, γιατί παρουσία το ψηλάντη ρμηνευόταν ς προστασία κα ποκίνηση το κινήματος π τ Ρωσία. Διεδόθη τι πρόκειται γι γενικ ξεσηκωμ τν Ρωμην στν ποο μετεχε πίσημα κα γεσία, πατριάρχης, πράγμα πο πέτρεπε στν σουλτάνο ν διατάξει γενικ σφαγ τν Χριστιανν. Ο πατριάρχης ναμέτρησε τς εθύνες του γι τν οπλο πληθυσμό, πο θ φηνόταν νυπεράσπιστος στν κδικητικ μανία το χλου κα τν Γενιτσάρων. Εχαν καταγραφ λλωστε στν θνικ μνήμη ο φοβερς σφαγς πο κολούθησαν μετ π ποτυχόντα προηγούμενα κινήματα, το Διονυσίου το Φιλοσόφου π.χ. στ Θεσσαλία, κα πι πρόσφατα στ ρλωφικ στν Πελοπόννησο.
Στ
πρτο μάλιστα λας μ δημοτικ τραγούδι πέρριψε, κατ κάποιο τρόπο, τν εθύνη γι τν καιρο ξεσηκωμ στ δεσπότη, στν μητροπολίτη Λαρίσης Διονύσιο Φιλόσοφο Σκυλοσοφό, πο τόλμησε στς ρχς το 17ου αἰῶνος ν ξεσηκώσει τος σκλάβους στ Θεσσαλία κα στν πειρο:

Δεσπότη μου τί σήκωσες τ
ν κόσμο στ σεφέρι
κα
ρήμαξαν τ Γιάνενα κα ρήμαξεν τόπος,
μείναν τ
σπίτια δειανά, γέμισαν τ χαντάκια
κι’
Τορκος δν πόσωσε ν κόβη κα ν καίη;
δ ρπάζουν κόρακες κι' κε ο Γιαουντδες.
Δ
ν χ’ μάννα πι παιδι κα τ παιδι γονέους.
Κι’
σένα τ τομάρι σου τ στείλανε στν Πόλη,
ν
τρών’ ο κόττες πίττουρα ν νταβουλν ο γύφτοι,
γι
ν ξυπνάη Τουρκι ν κάνη ραμαζάνι.

8. Δ
ν μοιάζει μ τ Γαλλικ λληνικ πανάσταση
Δν ταν πρώτη φορ τ 1821 πο ξεσηκωνόταν τ σκλαβωμένο Γένος, λλ μία π τς πολλές. ποδεικνύει κα ατ ναντίον τν πόψεων τν σημερινν διαστροφέων τς στορίας μας τι ο λληνες δν περίμεναν τ Γαλλικ πανάσταση, γι ν διδαχθον κα ν μπνευσθον π τς ρχές της. πανάσταση το 1821, ποκορύφωμα σ σειρ παρομοίων ξεγέρσεων, δν χει σχέση μ τ Γαλλικ πανάσταση. κε πρόκειτο περ μφυλίου πολέμου μ κοινωνικς κα πολιτικς διεκδικήσεις, ν δ περ κοινο θνικο γνος τν ρχόντων, το κλήρου κα το λαο ναντίον ξένου κα λλοθρήσκου κατακτητο.
Γαλλικ πανάσταση μπνευσμένη π τς ρχς το θεϊστικο Διαφωτισμο ταν ντιχριστιανικ κα φανατικ ντικληρική. κατοντάδες κληρικν κα μοναχν πέρασαν π τν γκιλοτίνα μ τν κατηγορία τι σαν δθεν μοναρχικοί, βασιλικοί4. ντίθετα λληνικ πανάσταση, πως τ βεβαιώνουν στς πλοϊκές τους γραφς ο πρωταγωνιστα το γνος, ο στρατηγο Κολοκοτρώνης κα Μακρυγιάννης, λλ κα τ πολεμικ συνθήματα, εχε σν κίνητρο πρωτα τ θρησκευτικ λευθερία, τ θρησκεία, κα κατόπιν τν θνικ πελευθέρωση, τν πατρίδα: «Γι το Χριστο τν πίστη τν γία, γι τς πατρίδος τν λευθερία»5.
Στ
ς τάξεις τν πρωτεργατν στ διάφορα κινήματα τ πι πίλεκτα στελέχη ο κληρικοί, πως ο Διονυσιος Φιλόσοφος, κα στ συνέχεια πάπα-Βλαχάβας, Παπαφλέσσας, θανάσιος Διάκος, καλόγερος Σαμουλ στ Κούγκι, γούμενος μ τος καλογήρους στ ρκάδι τς Κρήτης ργότερα6. φηναν συχν τ γιοπότηρο, γι ν πιάσουν τ καριοφίλι πο εναι γιασμένο στ συνείδηση το λαο. Εναι χαρακτηριστικ π το προκειμένου ατ πο διασώζει ποιητς Ι. Πολέμης σν πάντηση κάποιας γιαγις πρς τν γγονό της, πο ποροσε γιατί τν βλεπε κάθε βράδυ μετ τν σπερινό, μαζ μ τ εκονίσματα ν θυμιατίζει κα τ καριοφίλι. Δν μφιβάλλουμε τι θ βρεθον ο γνωστο «Ερηνιστές», πο σίγουρα δν χουν μεγαλύτερη ριμότητα π το μικρο γγονο, ν κατακρίνουν τν κκλησία πο συντηροσε τν θνικ συνείδηση κα ξαγίαζε τν ξέγερση ναντίον τν λλοθρήσκων. πάντηση τς ριμης γερόντισας, εναι πάντηση τς γηραις λληνικς στορίας στος νώριμους μελετητς της:
Τ
καριοφίλι πο θωρες
ψηλ
στν τοχο ν σκουριάζη,
παιδάκι μου, μ
ν πορες,
γιολιβάνι το ταιριάζει.
γιατί χωρ
ς ατό, χωρς-
χωρ
ς τ φλογερό του στόμα
θάμαστε σκλάβοι σκλάβοι
κόμα.


9.
πειλεται γενικ σφαγή, ερς πόλεμος. πατριάρχης ρνεται ν φύγει
ς πανέλθουμε μως στν θνομάρτυρα πατριάρχη. Πληροφορήθηκε τι σουλτάνος δωσε ντολ ες τν σεϊχολ-σλάμην, τν Τορκον δηλαδ πρωθιερέα, ν κδώσει φετφά, τ σχετικ δηλαδ γγραφο, μ τ ποο θ κηρύσσετο ερς πόλεμος ναντίον τν λλήνων, τν ραγιάδων πο τόλμησαν ν σηκώσουν κεφάλι. σφαγ κρεμόταν πάνω π τ κεφάλια το μάχου πληθυσμο. Θα μποροσε κάλλιστα πατριάρχης ν φύγει κα ν σωθε, πως το συνιστοσαν πολλο π τος ρχοντας κα ο ξένες πρεσβεες, πο πάντοτε εναι καλ νημερωμένες. Η πάντησή του εναι τ ντάξιο, τ κατάλληλο προοίμιο, στς νδοξες σελίδες στορίας πο σ λίγο θ γραφόταν μ τ μαρτυρικό του θάνατο:
Μ
μ προτρέπετε ες φυγήν. μάχαιρα θ διέλθη τς ρύμας τς Κωνσταντινουπόλεως κα τν λοιπν πόλεων τν χριστιανικν παρχιν. μες πιθυμετε, γ μετημφιεσμένος ν καταφύγω ες πλοον, τοι κλεισθες ν οκία οουδήποτε εεργετικο μν πρέσβεως ν κούω, πς ες τς δος ο δήμιοι κατακρεουργον τν χηρεύσαντα λαόν! Οχί. γ δι τοτο εμαι πατριάρχης, πως σώσω τ θνος μου, οχ δ πως δμο πολεσθ δι τν χειρν τν Γενιτσάρων. θάνατός μου σως πιφέρει μεγαλυτέραν φέλειαν π τν ζωήν μου. Ο ξένοι Χριστιανο γεμόνες, κπλαγέντες κ τς δικίας το θανάτου μου, δν θ θεωρήσωσιν διαφόρως, πς πίστις ατν ξυβρίσθη ν τ προσώπω μου. Ο δ λληνες, ο νδρες τς μάχης θ μάχωνται μετ μεγαλυτέρας μανίας, περ συχνάκις δωρεται τν νίκην. εις τοτο εμαι πεπεισμένος. Βλέπετε μεθ' πομονς ες ,τι κα ν μο συμβ. Σήμερον (Κυριακν τν Βαΐων) θ φάγωμεν χθύας, λλ μετ τίνας μέρας, κα σως κατ ταύτην τν βδομάδα, χθύες θ μς φάγωσι... Ναί, ς μ γίνω χλεύασμα τν ζώντων. Δν θ νεχθ στε ες τς δος τς δησσο, τς Κερκύρας κα τς γκνος, διερχόμενον ν μέσω τν γυιν, ν μ δακτυλοδεικτούσι λέγοντες. Ιδού ρχεται φονες πατριάρχης. ν δ τ θνος μς σωθ κα θριαμβεύση, τότε πέποιθα, θ μο ποδώση θυμίαμα παίνου κα τιμν, διότι ξεπλήρωσα τ χρέος μου.
Δ
ν φυγε λοιπν ρωικς πατριάρχης κα ρνήθηκε τν προσφορ τν ξένων ν τν φυγαδεύσουν ν τν κρύψουν. μεινε ρθς ν ντιμετωπίσει παλληκαρίσια τν κατάσταση. να δώσει, ς καλς ποιμήν, τ ζω το πρ το ποιμνίου, ν προστατεύσει τν λα π τ σφαγή. πισκέπτεται τν σεϊχολ-σλάμην κα το πενθυμίζει μ παρρησία τ προνόμια πο παρεχώρησε πορθητής. κενος ζητ κάποια πίσημη διαβεβαίωση περ το τι δν συμμετέχει λο τ θνος ες τ κίνημα. Τορκος πρωθιερεύς, δίκαιος κα φιλάνθρωπος, παίζει διος μ τ ζωή του, ψάχνοντας ν βρε τρόπο ν βοηθήσει τος Χριστιανος κα ν μν κδώσει τ γγραφα πο θ κήρυσσαν ερ πόλεμο. Συσκέπτεται πατριάρχης μ τος προκρίτους κα τος ρχιερες κα δν δυσκολεύεται ν ποφασίσει. εκδίδει τν γνωστ φορισμ τς παναστάσεως, βέβαιος ν τι ατ δν θ εχε καμμία πίπτωση στν γώνα, διότι θ καταλάβαιναν ο γέται τς παναστάσεως τι φορισμς εναι εκονικός, τι γινε μετ π πίεση κα βία, μόνο κα μόνο γι ν ποφευχθε γενικ σφαγή.


10.
φορισμς τς παναστάσεως ταν εκονικός. ρση το φορισμο
Ατς λοιπν εκονικός της παναστάσεως φορισμς εναι τ μεγάλο πιχείρημα τν σημερινν στρατευμένων πολεμίων τς κκλησίας καιτ το Γρηγορίου. Όλοι κατάλαβαν τι πρόκειτο περ διπλωματικο φαναριωτικο λιγμο. ότι πατριάρχης λλα πίστευε κα λλα γραφε. λοι κατάλαβαν κα καταλαβαίνουν, κτς κείνων πο ο δογματικς ντιεκκλησιαστικς θέσεις τς δεολογίας τν τος μποδίζουν ν σκέφτονται λεύθερα. Εκατάλαβε μέσως λέξανδρος ψηλάντης κα δν λαβε καθόλου π’ ψιν τν φορισμό, πως φαίνεται π σα γραφε στς 19 ανουαρίου πρς τν Κολοκοτρώνη κα πρς τος Σουλιτες:
μν πατριάρχης βιαζόμενος παρ τς Πόρτας σς στέλλει φοριστικ κα ξάρχους παρακινώντας σας ν νωθτε μ τν Πόρτα, σες μως να τ θεωρτε τατα ς κυρα, καθότι γίνονται μ βίαν κα δυναστείαν κα νευ θελήσεως το πατριάρχου.
Κα
δν ταν καθόλου δύσκολο ν καταλάβει χι μόνον ψηλάντης, μπειρος διπλωμάτης, λλ κα οποιοσδήποτε, πλέον γράμματος, διότι δη εχε περάσει στ λαϊκ σοφία τακτικ ατ τν κληρικν, πως φαίνεται π τν παροιμία:
Πίσκοπος κρεμάμενος,
γραφε κι πόγραφε.
πάρχουν λλωστε κα λλα στοιχεα πο ποδεικνύουν τν εκονικ χαρακτήρα το φορισμο, μπροστ στ ποα κλείνουν τ μάτια, σν τ στρουθοκάμηλο, ο μαρξιστα στορικο Κορδάτος, Σκαρίμπας, Καρανικόλας.
Σ
ρθρο πο δημοσίευσε είμνηστος καθηγητς τς Νομικς Σχολς το Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Περικλς Βιζουκίδης μ θέμα « κκλησία κα ερς γν» ποκαλύπτει τι πέγραφαν μν πατριάρχης κα ο συνοδικο τ φοριστικ γγραφο, «διότι ερίσκοντο πρ το φοβερο διλήμματος ν ποδοκιμάσωσι κα φορίσωσι ργον γιον κα ερν ες κα ατο σαν μεμυημένοι κα συνεργται ν πολέσωσι χι αυτούς, παγε, περ ατν οδες λόγος, ς τ πέδειξαν λίγον βραδύτερον, λλ τ ταλαίπωρον θνος, ναντίον το ποίου θ στρέφετο, ς πείλει, σουλτανικ ργ κα λύσσα».   Στη συνέχεια δ κατ τν καθηγητ Βιζουκίδη, τν δια νύκτα μετ τν πογραφ το φορισμο, πατριάρχης μαζ μ τος δώδεκα συνοδικος ρχιερες κατέβηκαν στν πατριαρχικ να κα σ εδικ μυστικ τελετή, ν μέσω λυγμν κα δακρύων λυσαν κα κύρωσαν τν φορισμ «πευλογοντες νοερς τ πλα τν πρ πίστεως κα Πατρίδος γωνιζομένων δελφν»7.
πάρχει πίσης πιστολ το δίου το πατριάρχου Γρηγορίου πρς τ δραστήριο μέλος τς φιλικς ταιρείας, τν πίσκοπο Σαλώνων σαΐα, στν ποία το συνιστ ν τηρε πέναντί του τυράννου τν διπλωματικ ατ τακτική. Τ κείμενο τς πιστολς, που φαίνεται πίσης τι πατριάρχης τέλει ν γνώσει τν προετοιμασιν δι τν ξέγερση χει ς ξς:
μφοτέρας τς τιμίας πιστολς, δι το γαθο πατριώτου Φούντα Γαλαξειδιώτου, σφαλς δεξάμην κα τος ν ατας τιμίους σου λόγους γνων. χεμυθίας, δελφέ, μεγίστη χρεία κα προφύλαξις περ πν διάβημα. οι γρ χρόνοι πονηρο εσι κα ν τος φιλοπατριώταις στι κα μοχθηρν ζύμη, φ’ ς ς π ψωραλέου προβάτου φυλάττεσθε. Κακν γρ πολλο μηχαννται δι τ τς φιλοπλουτίας γκλημα. Δι τν γαθν ξελέξω μερίδα κοινολογν μοί, μπιστευμένοις πατριώταις, τ χεμυθίας δεόμενα. Ο Γαλαξειδιται, ος πιστέλλεις μο συνεχς, πεφροντισμένως νεργούσι, κα φ’ ν γνων δύνατον ντ παντς τιμίου οδ’ λάχιστον λόγον ρκος δόντων φυγεν. ου μόνον τ σά, λλ κα τ τν ν Μωρέα δελφν γράμματα κομίζουσι μοί. το Παπανδρέα πράξις πατριωτικ μν τος γινώσκουσι τ μύχια, κατακρίνουσι δ ο μ εδότες τν νδρα. Κρύφα περασπίζου ατν ν φανερ δ γνοιαν ποκρίνου, στι δ τε κα πίκρινε τος θεοσεβέσιν δελφος κα λλοφύλοις. δια πράυνον τν Βεζύρην λόγοις κα ποσχέσεσιν λλ μ παραδοθήτω ες λέοντος στόμα. σπασον σν τας μας εχας τος νδρείους δελφούς, προτρέπων ες κρυψίνοιαν δι τν φόβον τν ουδαίων. νδρωθήτωσαν σπερ λέοντες κα ελογία το Κυρίου κρατυνε ατος γγς δ στι το Σωτρος τ Πάσχα. Α εχα τς μς μετριότητος π τς κεφαλς σου δελφέ μου σαΐα. Γεωργει καμάτως κα λβια γεώργια δώσει σο Πανύψιστος.
Καλύτερα
μως π κάθε λλον τν εκονικ κα παραπλανητικ χαρακτήρα το φοριστικο γγράφου ντελήφθη ψηλ Πύλη, ποία κτός του τι ξόρισε κα τελικώς εφονευσε τν τυχ πρωθιερέα τν Τούρκων, διότι πίστευσε τος πίστους ραγιάδες, δήγησε τελικς μετ π πολλ μαρτύρια πολλος ρχιερες στν θάνατο, κορυφαο δ κα πρτο μεταξ ατν τν πατριάρχη Γρηγόριο, μέσως μετ τ λειτουργία το Πάσχα, στς 10 πριλίου το 1821. πηγχονίσθη στ μεσαία πύλη τς εσόδου το Πατριαρχείου. πάνω στ στθος «ν ατία ατο γεγραμμένη», κρεμάσθηκε τ κτενς καταδικαστικ γγραφο, γιαφτς, πο κα μόνο ρκε ν συντρίψει σ χίλια κομμάτια τς γραφίδες τν στρατευμένων διαστροφέων τς στορίας μας. Μεταξ λλων γραφε κα τ ξς:
πιστος πατριάρχης τν λλήνων δύνατον ν θεωρηθ λλότριος τν στάσεων το θνους του... λλ’ ξ ατίας τς διαφθορς τς καρδίας το χι μόνο δν εδοποίησεν, οδ’ παίδευσε τος πατηθέντας, λλ καθ’ λα τ φαινόμενα ητο κα διος ατός, ς ρχηγός, μυστικς συμμέτοχος τς παναστάσεως. Είμεθα πληροφορημένοι τι γεννήθη διος ν Πελοποννήσω κα τι εναι συνένοχος λων τν ταξιν, σας ο ποπλανηθέντες ραγιάδες πραξαν κατ τν παρχίαν τν Καλαβρύτων. Οτος λοιπν εναι ατιος το παντελος φανισμο τν ποον μέλλουν δι τς θείας βοηθείας ν πάθωσιν ο ποπλανηθέντες ραγιάδες. πειδ δ βεβαιώθημεν πανταχόθεν περ τς προδοσίας το χι μόνον ες βλάβην τς ψηλς Πύλης, λλ κα ες λεθρον το δίου θνους του, ναγκη το ν λείψη νθρωπος οτος π το προσώπου τς γς κα δι τοτο κρεμάσθη πρς σωφρονισμν τν λλων.

11.
παγχονισμς το Πατριάρχου πιδρ ενοϊκ στον αγώνα
σύγχυση κα τ μίσος το σουλτάνου τν δήγησαν στν πράξη το παγχονισμο το πατριάρχου, πο φερε ενοϊκ γι τν γώνα ποτελέσματα, πως λλωστε εχε προβλέψει προφητικ ρωικς θνομάρτυς. πίσημη Ερώπη, πο κυριαρχετο π τν μισελληνισμ το Μεττερνιχ κα τς ερς Συμμαχίας,ρχίζει γι πρώτη φορ ν βλέπει μ συμπάθεια τ λληνικ ζήτημα. οφιλελληνισμς φουντώνει. Οι λληνες ντ ν καμφθον κα ν σωφρονισθον, ξεσηκώθηκαν κα γρίεψαν περισσότερο ζητώντας κδίκηση, γιατί στ πρόσωπο το πατριάρχου θεώρησαν τι τιμάζεται κα περιφρονεται τ Γένος. Όπως γράφει Τερτσέτης «ες τν κόψιν το λληνικο σπαθιο το γραμμένον τ νομα το πατριάρχου κα θέριζε». Αυτό δ τ πάθος τς ερς κδικήσεως πέδωσε θαυμάσια ριστοτέλης Βαλαωρίτης, ταν τ 1872, μπροστ στν νεότευκτο νδριάντα το Γρηγορίου, στ προπύλαια το Πανεπιστημίου, στν διο νδριάντα τν ποον σήμερα σεβες κα γνώμονες πόγονοι, κάτω π μία παράξενη νοχή, σπάζουν, μουντζουρώνουν κα βρίζουν, πήγγειλε μέσα σ νεκρικ π τ συγκίνηση σιγ, παρουσία τς κυβερνήσεως, το κλήρου κα το λαο, τ θαυμάσιο, τ ριστουργηματικ κενο ποίημα8:

Π
ς μς θωρες κίνητος, πο τρέχει λογισμός σου
Τ
φτερωτά σου νειρα, γιατί στ μέτωπό σου
ν
μ φυτρώνουν, γέροντα, τόσες χρυσς λπίδες
σες μς δίδει ψις σου παρηγορις κι’ λπίδες;
Τώρα σ
βλέπει γίγαντα, πατέρα, θάλασσά σου.
Τ
λείψανό σου τ φτωχό, τ ποδοπατημένο
τ’
νάστησε γάπη μας, κι’ δ μαρμαρωμένο
θ
στέκη ολορθο, κλόνητο κα αώνια θ ν ζήση
νάναι φοβέρα
διάκοπη σ’ νατολ κα δύση.
Στ
μοναδικ λοιπν ατ κα συγκλονιστικ ποιητικ ριστούργημα, πο δείχνει περισσότερο π κάθε λλο στοιχεο τν σεβασμ το θνους πρς τν ρωικ πατριάρχη κα κάνει τσι ν φαίνεται πι παίσια σημεριν σέβεια τν παρασυρμένων νέων μας, πο φθασαν μέχρι το σημείου ν σπάσουν π τν νδριάντα μέρος τς ράβδου, παρουσιάζει ποιητς να κυνηγημένο πουλί, προφανς τν δικέφαλο ετό, σν κφραση το Γένους, ν σκοτεινιάζει τν οραν μ τ φτερά του,
Κα
μ φων πο ξέσχιζε σκληρ τ σωθικά του
φώναξε κα μούγκρισε. Χτυπτε, Πολεμάρχοι,
π’ κρη σ’ κρη ο χαλασμος. Κρεμον τν πατριάρχη.
δια ερ μανία ν κδικηθε τ Γένος τν δικο κα προσβλητικ θάνατο το πατριάρχου κφράζεται κα π τν θνικό μας ποιητή, τν Διονύσιο Σολωμό, στν θνικό μας μνο, τν ποον τουλάχιστον πρεπε ν μ τολμον ν ψάλλουν ο βριστα τς μνήμης του:
λοι κλαστε. αποθαμένος
ρχηγός της κκλησις,
κλα
στε, κλαστε. κρεμασμένος
σν νάτανε φονις
χει λάνοικτο τ στόμα
π’
ρες πρτα εχε γευθ
τ’
γιον Αμα, τ’ γιον Σμα
λ
ς πς δ θ ξαναβγ
κατάρα πο εχε φήσει
λίγο πρ
ν δικηθ
ε
ς ποον δν πολεμήσει
κα
μπορε ν πολεμ.
Τ
ν κούω, βροντάει, δν παύει
ε
ς τ πέλαγος, ες τν γ
κα
μουγκρίζοντας νάβει
τ
ν αώνια στραπή.
Κα
δν ταν δυνατν ν γίνει λλως, παρ ν ποδώσουν ο δύο θνικοί μας ποιητα τ μπεδωμένο στ συνείδηση το λαο ψηλ ασθημα κτιμήσεως τς θυσίας το πατριάρχου, τ ποο περιέργως παρασιωπον ο δθεν ν νόματι το λαο γωνιζόμενοι, σ λλους μως κυρίους δουλεύοντες κονδυλοφόροι.

12. Ο
τιμς τς Ρωσίας κα τς λλάδος πρς τ λείψανο το πατριάρχου
Μετ τν παγχονισμ π τρες μέρες μεινε τ γιο σκήνωμα το θνομάρτυρος στ χέρια το γρίου χλου κα τν βραίων, μέχρις του στς 13 πριλίου τ ρριξαν στ θάλασσα το Κερατίου κόλπου. Τ Σάββατο το Θωμά, 16 πριλίου, νέλπιστα προσκολλήθηκε στ πλοο το κ Κεφαλληνίας Νίκ. Σκλάβου κα μέσα στ γενική του πληρώματος συγκίνηση μεταφέρθηκε στν δησσό. π τ στιγμ κείνη ρχίζει θαυμαστ στορία τς ποδόσεως πρωτοφανν στ λείψανο το πατριάρχου τιμν. Γρηγόριος ξεφεύγει πλέον π τ πλαίσια τν νθρωπίνων νόμων, τς νθρωπίνης κτιμήσεως, κα εσάγεται π τν πρόνοια το Θεο στ για τν γίων του Γένους. ντ τν χλευασμν κα τς καταφρόνιας πο δοκίμασε ζν, πολαμβάνει τώρα νεκρς τς τιμς πο το ξιζαν.
Συνεγείρεται
δησσς στ κουσμα τι ρχεται τ λείψανο το πατριάρχου. ατοκρατορικ ρθόδοξη Ρωσία σ συμφωνία μ τ λαϊκ ασθημα ργάνωσε τν ποδοχ κα τίμησε τ λείψανο, πως ταιρίαζε στν οκουμενικό της ρθοδοξίας πατριάρχη. Στν δησσ ξεφώνησε δύο θαυμασίους πρς τν πατριάρχη λόγους, πικήδειο κα μετ να χρόνο πιμνημόσυνο, μεγάλος ρήτωρ κα διδάσκαλος το Γένους Κωνσταντνος Οκονόμος ξ Οκονόμων9. πρτος ρχίζει ς ξς:
μελλες ρα, Παναγιώτατε Πατριάρχα Γρηγόριε, φ’ ο μο δωκας πολλς πολλν λόγων ποθέσεις κα φορμς, μελλες τέλος ν κινήσης την ασθενή μου γλώσσαν κα ες πιτάφιον λόγον σου.
Πενήντα χρόνια
ργότερα, τ λεύθερο πλέον λληνικό κρατος ενεκρινε μ πόφαση τς Βουλς ατημα το μητροπολίτου θηνν Θεοφίλου, τ 1871, ν μεταφερθον π τ Ρωσία τ λείψανα το πατριάρχου στν λεύθερη πατρίδα, διότι, πως γράφετο, « θνικ εγνωμοσύνη πιβάλλει μν τ ερν καθκον ν κπληρώσωμεν δη τν γνν κα φυσικν τοτον πόθον τς γίας κείνης ψυχς»10.
Πολυμελ
ς ντιπροσωπεία πιβιβασθεσα στ πλοο «Βυζάντιον» φθασε στν δησσό, που π τ ναχωρήσει το λειψάνου πανελήφθησαν ο λαμπρς τελετές, πο λαβαν χώρα κατ τν φιξή του. Στν θήνα ταν συγκινητικ στ πακρο κα πάνδημη ποδοχή. Εχαν φθάσει στν Πειραι στς 14 πριλίου το 1871. Ο βασιλες, ερ σύνοδος, κυβέρνηση, κα πλήθη παραληροντος λαο πέδωσαν τιμς κα ποδέχθηκαν σ λεύθερο δαφος τν πρωτομάρτυρα τς λευθερίας, πως προφητικ κα πάλι εχε προβλέψει. Τ λείψανο τοποθετήθηκε στν μητροπολιτικ να θηνν, που βρίσκεται μέχρι σήμερα, τ πόμενο δ τος πανελήφθησαν ο τιμητικς κδηλώσεις, ταν γινε ποκάλυψη το νδριάντος στ προπύλαια το Πανεπιστημίου θηνν, ποτε πήγγειλε, τ συγκλονιστικό του ποίημα ριστοτέλης Βαλαωρίτης. τσι πως παρατηρε στν ξαίρετη γι τν πατριάρχη μονογραφία το Τάκης Κανδηλρος:
Τ
ν πατριάρχην στέγασε νεκρν γάπη συμπάσης της ρθοδοξίας. τους μπτυσμος το σεπτο προσώπου το κάθηρε τ αμα τόσων χιλιάδων Τούρκων, πεσόντων ν τ λληνικ γώνι. πανελλήνιος Μούσα τ ψαλλε τόσα θούρια, μία μεγάλη ατοκρατορία τ πένειμεν περόχους επικηδειους τιμς, τ δ λεύθερον λληνικν Κράτος τν πεδέχθη κα τν νεθρόνισε σαε ες τ φθιτον Πάνθεον τν λληνικν καρδιών11.
πιστέγασμα δ ατς τς τιμς ταν πόφαση τς Ι. Συνόδου τς κκλησίας τς λλάδος, ποία συνελθοσα στς 8 πριλίου το 1921 ες κτακτον συνεδρίαν ποφάσισε τν νταξη το Γρηγορίου ες τ γιολόγιον τς ρθοδόξου κκλησίας12με φορμ τ συμπλήρωση κατονταετίας π το μαρτυρικο του θανάτου, ν τ διο τος σοφς καθηγητς Χρ. νδροτσος ξεφώνησε θαυμάσιο πανηγυρικ πο τν δημοσιεύσαμε στ νθολόγιο το σχετικο μ τν πατριάρχη ργου μας. πράξη τς ερς συνόδου μεταξ λλων λέγει:
ρθς γνω συνευδοκοντος κα το συμπαρισταμένου κατ’ ατν πατριάρχου λεξανδρείας Φωτίου καθιερωθναι π το νν κα πισήμως τν ως τοδε αθορμήτως ναφερομένην τιμν τ οιδίμω ρχιεπισκόπω Κωνσταντινουπόλεως κα Οκουμενικ Πατριάρχη Γρηγορίω τ δγχόνης πρ Χριστο κα το ποιμνίου μεμαρτυρηκότι τ πριλίου το σωτηρίου τους ,ωκα’ κα συντετάχθαι το λοιπο τ ερν ατο νομα ν τας μνήμαις τν κηρύκων, εαγγελιστν, μαρτύρων, μολογητν, γκρατευτν, ερομαρτύρων, ς αγίου ορταζομένου ν πάσι τος ερος ναος τς ν τν λλάδα πάσαν κκλησίας ατ δ τ μέρα το μαρτυρίου, τ δεκάτη δλον τι πριλίου παντς τους, ες αώνα τν παντα ες δόξαν το γιάσαντος ατν ορανίου τς κκλησίας Νυμφίου, μεγάλου Θεο κα Σωτρος μν ησο Χριστο.

πίλογος
Ο βριστα κα χλευαστα τς ζως κα τς μνήμης το γίου πατριάρχου κα λλων μορφν τς κκλησίας κα το γένους δν εναι πλέον κ τν ξένων κα λλοτρίων λλ δικοί μας, μόφυλοι κα μόθρησκοι. εθύνη λων μας εναι τώρα μεγαλυτέρα. Εναι τόση διάβρωση, π τ πρόσχημα μίας προοδευτικς κα φωτισμένης κα νεξάρτητης δθεν πιστήμης, στε, ν δν εχε κοπάσει κόμη πόηχος π τς κδηλώσεις γι τ 150 χρόνια π τν θνεγερσία, πο ργανώθηκαν τ 1971, βρέθηκε δυστυχς καθηγητς Θεολογικς Σχολς, ποος συνέγραψε δυσφημιστικν κα σεβς ργο γι τν πατριάρχη Γρηγόριο ’13.
σαν σπάνιοι παλαιότερα ο βριστα τς κκλησίας κα το κλήρου, τόσο δ ποκομμένοι π τ κοιν ασθημα, στε οτε τ νομά τους τολμοσαν ν θέσουν στς κριτες κα μπαθες συγγραφές τους. «λληνικ Νομαρχία», να μπαθς κα ναξιόπιστο κείμενο, προβάλλεται τελευταία φορτικ π τ μέσα νημερώσεως, ν γνοονται δεκάδες συγγραφν κα πομνημονευμάτων τν γωνιστν το 21. νας λόγιος παλαιότερα, Ροΐδης, τόλμησε ν χλευάσει τν κκλησία, εσέπραξε μως τν γενική του λαο κα τν λογίων κατακραυγή. Γι τν μποτισμένο π τ πνεμα τς ρνήσεως λόγιο γράφει χαρακτηριστικ Σπ. Μελάς, στ Νεοελληνική του Λογοτεχνία (σ. 277):
«
νας λαός, πο μόλις βγαινε π μία πανάσταση, πο πιχείρησε μ θρησκευτικ ασθημα κα τν κκλησία το π κεφαλς, σωστ ραχοκόκκαλο το θνικο σώματος, π κάθε λλο εχε νάγκη, παρ π τος σαρκασμος κα τς ερωνεες το Ροΐδη κατ τς θρησκείας κα τς κκλησίας».
Δ
ν πρέπει ν πιτρέψουμε ν εδοκιμήσουν βρις, γνωμοσύνη κα προδοσία. δόξα το θνομάρτυρος Γρηγορίου, δόξα κα τιμ το διου του θνους, πρέπει ν προστατευθε π τος λασπολόγους ρνητς, γιατί τσι προστατεύεται κα στορία. Εναι καιρς ν ναστήσουμε τν στορικ λήθεια, ν ποκαταστήσουμε, μαζ μ τος θραυσμένους νδριάντας, τς ερς μνμες τν μεγάλων μορφν τς θνικς μας στορίας.

[1].   Βλ. σχετικ
ς τ μελέτη τς Χριστίνας Μπουλάκη-Ζήση, που αναφέρεται σ να συνεργάτη το πατριάρχου στ κπαιδευτικ προγράμματα, τν λαρίωνα Σιναΐτη, κα δίνει συγχρόνως μία γενικ εκόνα τς καταστάσεως γι τν παιδεία. τίτλος τς μελέτης εναι. Ιλαρίων Σιναΐτης, Μητροπολίτης Τυρνοβου. Η ζω και το έργο αυτου, Θεσσαλονίκη 1983. Πολ καλ εκόνα γι τ συμβολ τς κκλησίας κα το Γρηγορίου ’ στν ργάνωση τς Παιδείας το Γένους δίδει Μ. Γεδεν, πνευματικ κίνησις το Γένους κατ τν η’ κα θ' αώνα, θήνα 1976. πογοητευτικ εναι εκόνα πο δίδει στορία το λληνικο θνους τς κδοτικς θηνν, διότι στηρίζεται νάλυση στς πόψεις τν «διαφωτιστν», τν παλαιν κα νέων παδν το δάμ. Κοραή. Γράφει ο Μ. Γεδεν (νθ’ νωτ., σέλ. 292-223). «Τν πρ τν γραμμάτων κα σχολείων φροντίδα κα ποπτείαν ταύτην Μ. κκλησία σκει οχ συνιστώσα μόνον, οχ τν δρυσιν ελογοσα, λλ κα παρακελευομένη πρς σπουδν τν γραμμάτων κα παρορμώσα πρς πανίδρυσιν κπαιδευτηρίου τινς π χρονικς πηρείας ες νάρκωσιν περιπεσόντος. Οτως φρόντισε περ τς νασυστάσεως τς ν τ παρελθόντι αώνι τοσούτον κλέος ραμένης θωνιάδος καδημίας, τ μν 1800 δι τς ες γιον ρος ξαρχικς ποστολς το πισκόπου Σταγν Παϊσίου το Θεσσαλο, πρ πεντήκοντα δ σχεδν τν π τς πρώτης πατριαρχείας το ειμνήστου Γερμανο Δ’ το π Δέρκων, δι γραμμάτων διωτικν κα πισήμων. Δι τοιούτων γκυκλίων πατριάρχης Γρηγόριος π Σμύρνης ν τ τ δευτέρα κα τ τρίτη ατο πατριαρχεα συνεβούλευε κα προέτρεπε κα πρς δρυσιν κπαιδευτηρίων, κα πρς ρθν κπαίδευσιν, νουθετν μετ τς περ ατν ερς συνόδου, πως ποφεύγωσιν ο μαθητα κα διδάσκαλοι τς τότε πιπολαζούσας τεροδιδασκαλίας, ποτρέπων π τς μακρς σπουδς πιστημν τίνων, ς δίδασκον νθρωποι, σπουδάσαντες πιπολαίως ν τ Δύσει, παρασυρόμενοι π το διασυρίζοντος δέως πνεύματος τς μεγάλης Γαλλικς παναστάσεως». Δι τν πιθυμοντα ν μελετήση τ τς Τουρκοκρατίας κα τς συμβολς το Οκουμενικο Πατριαρχείου παραίτητες εναι οι πολλες μερόληπτες στορικς μελέτες το Τ. Γριτσοπούλου.
2.   Ανάλυση κριτικ
γι τν εθύνη τς πολιτικς γεσίας της τότε ποχς βλ. Θ. Ζήση, Γεννάδιος Β’ Σχολάριος, Βίος-συγγράμματα-διδασκαλία, Θεσσαλονίκη 1981, σέλ. 186 κ.ε.
3.   Περ
τν Φαναριωτν γράφει μ θαυμασμ παμ. Σταματιάδης, Βιογραφίαι τν λλήνων Μεγάλων Διερμηνέων το θωμανικο Κράτους, θήνα 1865, Θεσσαλονίκη 1973, π Π. Πουρναρά, σέλ. 14-15. «Φαναριται! νομα προφερόμενον σήμερον παρ τινν γνοούντων μ πισταμένως μελετησάντων τν πάτριον στορίαν μετ φρίκης! Φαναριται! νομα θεωρούμενον σήμερον παρ πολλν ς συνώνυμόν της χαμερπείας, ταμότητος κα πάσης κακοηθείας. Κα μως, ν μεθα δίκαιοι, φείλομεν ν θαυμάσωμεν τος μεγάλους κείνους νδρας, οτινες ν λη λλς κοιμάτο τν βαρύν της δουλείας κα παιδευσίας πνον, μόνοι ντεπροσώπευον τν λληνικν εφυΐαν, κράτουν ν τ παλάμη τν τν τύχην χανος ατοκρατορίας, κόλαζον τς κατ τν μογενν τν γρίας ρέξεις το φανατισμο κα τς βαρβαρότητος, καλλιέργησαν τς Μούσας δι τρόπου ξιοθαυμάστου, προσέφεραν δείγματα πατριωτισμο καταπληκτικο, κα δι το αματος ατν ξηγίασαν βίον θνικν κα μώμητον. σως κα μεταξ ατν ερέθησαν τινς χοντες λλείψεις (κα τς νθρωπος μ χων τοιαύτας!) λλ’ α λλείψεις αται ξαφανίζονται ν τ πληθύι τν ρετν, οδ δύναται ν μ συνομολογήση τς τι μέρος τς θνικς της πάρξεως φείλει λλς ες τος λεγομένους Φαναριώτας».
4.   Δημοσιεύθηκε πρόσφατα στ
ν τύπο τι πάπας Παλος ΣΤ’ ποκατέστησε π τέλους στ συνείδηση τν Ρωμαιοκαθολικν τ θύματα τς Γαλλικς παναστάσεως, νακηρύσσοντας σ σίους κα μάρτυρες πολλος κληρικος κα μοναχος πο σφαγιάσθηκαν π τος παναστάτες.
Συμπληρώνοντας σήμερα (2002) τ
σα τότε (1983) γράφαμε γι τ Γαλλικ πανάσταση παραθέτουμε σα γράφει Russel Lewis σε ρθρο του πο δημοσιεύθηκε στη Wall Street Journal επ’ εκαιρία τς 14ης ουλίου, πετείου τς Γαλλικς παναστάσεως.
Τ
ρθρο εχε τίτλο «Δν πάρχει τίποτε ν γιορτάσουμε τν μέρα τς κατάληψης τς Βαστίλλης». ναδημοσιεύθηκε στν φημερίδα «Τ Βμα», Κυριακ 14 ουλίου 2002. Καταλήγει μ τ ξς: «Πολιτικ τ κύριο δημιούργημα τς πανάστασης ταν να κράτος πολ πι πολυταρχικ π ατ το Λουδοβίκου ΙΔ’. Ο γρότες πραγματικ πηλλάγησαν π τς φεουδαρχικς φειλς κα τ δεκάτη κα πολλο π ατος γιναν κύριοί της γής τους, χασαν μως κα τ φεουδαρχικ δικαιώματά τους στ σιτηρέσιο κα στν θερισμό. Ο πλουσιώτεροι αγροτες κα ο κερδοσκόποι κέρδισαν, ο πιο φτωχοί αγροτες εγιναν φτωχότεροι π ποτέ. Κα βέβαια λες οιταξεις πέφεραν εξισου με τς πιστρατεύσεις, πο πραν τος γιους τους γι ν μ γυρίσουν ποτ πίσω γι ν γυρίσουν αναπηροι. Αυτό ταν να βάρος πολ πι τυραννικ π τ σα εχε πιβάλει τ σήμερα διασυρόμενο παλαι καθεστς κα ναπαρήχθη π πολλά κρατη, πιταχύνοντας τσι τν κατήφορο στν καθολικ πόλεμο. πεχθέστερη κληρονομι τς Γαλλικς πανάστασης δν ταν στόσο ατή. ήταν ντίληψη τι τ δύσκολα πολιτικ προβλήματα λύνονται καλύτερα δι τς βίας. Στ χειρότερη μορφ τς εναι θεωρία τι μία νάρετη πεφωτισμένη λτ χει τ δικαίωμα -γι τ καλό του λαο- ν πιβάλλει τς πόψεις της μ τν τρομοκρατία. Εναι μία κληρονομι γι τν ποία μετανιώνουμε λοι σήμερα. Καλ πέτειο!»
5.   Ε
ναι κατηγορηματικς γι τ θέμα ατ γέρος το Μωρη στ λόγο του πρς τος φοιτητς πάνω στν Πνύκα κα εναι πορίας ξιο πς ξεπερνον τ γνώμη το σοι θέλουν την Ελληνικ πανάσταση πηρεασμένη π τ Γαλλική, ταξικ καικοινωνικ κίνημα τν πτωχν ναντίον τν κοτζαμπάσηδων κα τν δεσποτάδων. Λέγει Κολοκοτρώνης. « πανάστασις δική μας δν μοιάζει μ καμμιν π’ σας γίνονται τν σήμερον ες τν Ερώπην. Τς Ερώπης α παναστάσεις ναντίον τν διοικήσεων τν εναι μφύλιος πόλεμος. δικός μας πόλεμος ταν πλέον δίκαιος.ταν θνος μ λλο θνος, ταν μ να λαν που ποτ δν θέλησε ν ναγνωρισθ ς τοιοτος οτε ν ρκισθ παρ μόνο ,τι κανε βία. Οτε σουλτάνος θέλησε ποτ ν θεωρήση τν λληνικν λαόν, λλ’ ς σκλάβους... ταν ποφασίσαμε ν κάμωμε τν πανάσταση δν συλλογισθήκαμε οτε πόσοι εμεθα οτε πς δν χομε ρματα οτε τι ο Τορκοι βαστοσαν τ κάστρα κα τς πόλεις, οτε κανένας φρόνιμός μας επε "πο πάτε δ ν πολεμήσετε μ σιταροκάραβα βατσέλα" λλ’ ς μία βροχ πεσε ες λους πιθυμία τς λευθερίας μας, κα λοι, κα κλρος μας κα ο προεστο κα ο καπετανέοι κα ο πεπαιδευμένοι κα ο μποροι, μικρο κα μεγάλοι, λοι συμφωνήσαμε ες ατ τ σκοπ κα κάμαμε τν πανάστασι». Κα στρατηγς Μακρυγιάννης διηγεται πλοϊκ γιατί ποφάσισε ν ναμειχθε στν γώνα μ τ μύησή του στ Φιλικ ταιρεία. χι βέβαια γι ν κάνει κοινωνικ κα ταξικ γώνα. Αλλ’ ς κούσουμε τν διο, ν διηγεται πς τν μύησε στν ταιρεία φίλος του ιερεύς. «Κατεβάζει τς εκόνες κα μ’ ρκίζει κα ρχινάγει ν μ βάλη ες τ μυστήριον... Πγα στοχάστηκα κα τάβαλα λα μπρς κα σκοτωμν κα κιντύνους κα γνες -θ τ πάθω δι τν λευτερίαν τς πατρίδος μου κα τς θρησκείας μου. Πγα κα το επα. "Εμαι ξιος". Το φίλησα τ χέρι, ρκίστηκα.. Κα εχ το παπ το ελογημένου κα τς πατρίδος μου κα θρησκείας μου, ς τν σήμερον δν μ' φησε Θες ν ντροπιαστ. Τράβηξα δεινά, πληγς κα κιντύνους, μως εμαι καλ σν θέλει Θεός...». Κα μετ π ατ εναι πορίας λλ κα δακρύων ξιον πς βρίσκονται κπαιδευτικοί, ο ποοι στ πίσημο δελτίο τς ΟΛΜΕ (Μάρτης 1983) σ κύριο ρθρο μ τίτλο «25 Μαρτίου 1821: θνικ λαϊκ ξέγερση» διαστρέφουν τ νόημα τς παναστάσεως λέγοντας τι «τ ατημα γι θνικ νεξαρτησία κα λοκλήρωση συνδυαζόταν στεν μ τ ατημα γι κοινωνικ δικαιοσύνη κα ποκατάσταση τν πλατιν λαϊκν μαζν, μ πρωτοπορία τν ξεγερμένη γροτιά, πο κύριος στόχος τς ταν ναδιανομ τς γής, τος βιοτέχνες κα τος μικρεμπόρους. μπόδιο στ ατήματα ατ ταν χι μόνο Τουρκικ κυριαρχία, λλ κα τ ντόπια φεουδαρχικ δεσμ τν κοτζαμπάσηδων, πο ντιστρατεύονται ποιαδήποτε κοινωνικ ξέλιξη πο θ θετε σ κίνδυνο τ προνόμιά τους. Ο κοτσαμπάσηδες κα νώτερος κλρος στν πλειοψηφία τους ετε σύρθηκαν στν πανάσταση, γιατί δν μποροσαν ν κάνουν διαφορετικ μπροστ στ γενικ ξεσηκωμό, ετε προσχωρησαν στερόβουλα ποβλέποντας σ μία νέα μορφ κυριαρχίας πάνω στν παναστατημένο λαό». Πς θ ναλύσουν στ παιδι τ κείμενα το Κολοκοτρώνη κα το Μακρυγιάννη κα λες τς πίσημες διακηρύξεις το γνος; ς παρουσιάσουν να κείμενο πο ν λέγει γι μφύλιο πόλεμο, γι ταξικ γώνα, γι πάλη τν τάξεων, γι ντικληρικ πνεμα.
6.  
π τ μοναστήρι, π τν γούμενο μαθαίνει λας τ μυστικό του ξεσηκωμο, πως τραγουδ διος σ δημοτικ τραγούδι. Στόχος δν εναι ν διώξουν τος Κοτζαμπάσηδες κα τος δεσποτάδες, λλά τον αλλοθρησκο καιαλλοεθνη κατακτητη:
Κρυφ
τ λένε τ πουλιά, κρυφ τ λν τ’ ηδόνια
κρυφ
τ λέει Γούμενος π τν για Λαύρα.
Παιδι
γι μεταλάβετε, γι ξεμολογηθτε,
δ
ν εν’ περσινς καιρς κι φετεινς χειμώνας,
μ
ς ρθ’ νοιξη πικρή, τ καλοκαίρι μαρο,
γιατί σηκώθη πόλεμος κα
πολεμον τος Τούρκους.
Ν
διώξουμ’ λη τν Τουρκι ν χαθομε ολοι.
7. Περικλ
Βιζουκίδη, καθηγητο Πν/μίου Θσ/νίκης, «Η Εκκλησία και ο ιερς γων», ν Γρηγόριος Παλαμας 21 (1937) 141-143.
8.  
λόκληρο τ ποίημα δημοσιεύεται στ νθολόγιο τν κειμένων στ μνημονευθν ργο μας.
9.   Τ
κείμενα δημοσιεύονται στ νθολόγιο το μνημονευθέντος ργου μας.
10. Βλέπε τ
κείμενο στ νθολόγιο.
11. Τ
Κανδηλώρου, νθ’ νωτ., σέλ. 247-248.
12.
λόκληρον τ κείμενο τς συναριθμήσεως το Γρηγορίου μετ των αγίων της ρθοδόξου κκλησίας, βλ. στ νθολόγιο κειμένων το προαναφερθέντος ργου μας. Πολ συγκροτημένο εναι τ γιολογικ ρθρο το Μπεκατώρου, στν Θρησκευτικ κα θικ γκυκλοπαίδεια, που βρίσκει κανες τς σχετικς πληροφορίες.
13. Πρόκειται περ
το ργου το καθηγητο το Θεολογικο Τμήματος τς Θεολογικς Σχολς το Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Νικολάου Ζαχαροπούλου, Γρηγόριος Ε’. Σαφς κφρασις τς κκλησιαστικς πολιτικς π Τουρκοκρατίας, Θεσσαλονίκη 1974. Ες τ τέλος το προαναφερθέντος ργου μας μεταξ τν κειμένων δημοσιεύομε συντριπτικ κριτικ το γνωστο στορικο Τ. Γριτσοπούλου, γι τ παράδεκτο πράγματι ατ βιβλίο νς καθηγητο Θεολογικς Σχολς, πο τολμ ν ξευτελίζει θνομάρτυρες κα γίους της κκλησίας. Δημοσιεύονται πίσης σα επεν γράφων (Θ. Ζήσης) στ συνεδρία τς Θεολογικς Σχολς κατ τ διαδικασία κλογς κα δείγματα γραφς το Ν. Ζαχαροπούλου. Βλ. νθολόγιο. Δημοσιεύονται πίσης σα επε στ συνεδρία τς Θεολογικς Σχολς κατ τ διαδικασία κλογς το Ν. Ζαχαροπούλου ς καθηγητο τς Θεολογικς Σχολς κ τν εσηγητν σεβασμιώτατος μητροπολίτης Τυρολόης κα
Σερεντίου Παντελεήμων Ροδοπουλος.
“ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΕΘΝΑΡΧΕΣ”

 
ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΖΗΣΗ ΠΡΩΤΟΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ
ΚΑΘ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ
κδόσεις Βρυέννιος




<!--[if gte mso 10]>

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου